نظر اسلام درباره شادی و برگزاری جشن ها و خصوصاً جشن عروسی چگونه است؟ آیا می توانیم یک مجلس شاد و در عین حال مطابق با معیارهای اسلامی داشته باشیم؟


سوءال شما ظاهراً بر این پیش فرض مبتنی است که شادی کردن و شاد بودن، تنها به وسیله کارهایی محقق می شود که از نظر اسلام حرام و ممنوع است؛ کارهایی از قبیل، موسیقی مبتذل، رقص مختلط، استفاده از نوشیدنی های حرام که گاهی بعضی افراد ناآگاه آنها را انجام می دهند.

اما اگر ما برای شاد بودن و شادمانی، معنای وسیع تری در نظر بگیریم و در به کار بردن روش های شادی بخش، به جای راه های ممنوع، از راه های مجاز استفاده کنیم، نه تنها شادمانی عمیق تر خواهد بود، بلکه از دوام بیشتری هم برخوردار می شود.

ارمغان دین برای بشر، شادی، بهجت و سرور به معنای واقعی و عمیق آن می باشد. دین هم بشر را با شادی واقعی آشنا کرده و هم راه رسیدن به آن و بهره مندی کامل از آن را پیش روی او نهاده است.

خواندن دعایی با شور و حال و نمازی با حضور قلب، نجوایی شبانه و زمزمه ای عاشقانه، کمک به انسانی افتاده، نوازش یتیمی غمگین، سیر کردن گرسنه ای بینوا، زیارت بارگاه انسانی پاک، دیدار وابستگان و گفت وگو با دوستی صمیمی که همگی از سفارش های دین و تعالیم پرمحتوای آن است، همان سرور و نشاطی را به دنبال دارند که دیدن بهار طرب انگیز و صبح پرلطافت و قطره ای شبنم بر رخسار گل سرخ و زمزمه جویبار و وزش نسیم روح فزا.

هر دو نوع شادی، برگرفته از یک حقیقت و هر دو، جلوه ای از زیبایی و عظمت و کمال خداوند بزرگ و کریم است. نگاهی گذرا به تعالیم دینی نشان می دهد که شادی و سرزندگی، از آثار ایمان مذهبی است؛ زیرا مذهب، به زمینه های پیدایش شادی سفارش کرده و نشانه هایش را ستوده است. نداشتن نگرانی، اضطراب و غم و اندوه و رسیدن به اطمینان قلبی، اساس هر نوع شادی است و این ممکن نیست؛ مگر با ایمان به قدرت مطلقی که سرچشمه همه نیکی هاست.1 به همین دلیل، عمیق ترین و عالی ترین شادی ها و سرورها، از آنِ مردان پاک سیرت و آشنا با خداوند است. در حدیثی از پیامبر صلی الله علیه وآله می خوانیم: «دو رکعت نماز در دل شب، نزد من از دنیا و آن چه در آن است، ارزنده تر و دوست داشتنی تر است».2

حضرت صادق علیه السلام می فرماید: «اگر مردم از فضیلت شناخت خداوند متعال آگاه بودند، چشمان خود را به بهره های مادی که خداوند به دشمنانش بخشیده، نمی دوختند و دنیای آنها در نظرشان، از چیزی که زیر پا لگد می کنند، بی ارزش تر بود و از شناخت خداوند، چنان لذت می بردند که گویا پیوسته در باغ های بهشت با دوستان خدا، همنشین و همراهند».3

در دین اسلام، دستورهای فراوانی برای ایجاد شادی و سرور، وارد شده است. در روایت در این باره، چنین آمده است: «با رویی گشاده، با برادران ملاقات کن».4 «هر مسلمانی که مسلمانی را ببیند و او را مسرور کند، خداوند را شاد کرده است.5 «در بهشت خانه ای است به نام خانه شادی که تنها کسی که یتیمان و بچه ها را خوشحال کند، به آن داخل می شود».6

بوی خوش، عامل مهم شادمانی و بوی بد، عامل ناامیدی و افسردگی است. در روایات اسلامی توجه ویژه ای به استفاده از عطر و بوی خوش شده است و خوشبو بودن، از ویژگی های پیامبر اسلام صلی الله علیه وآله و از سنت های آن حضرت شمرده شده است. حضرت صادق علیه السلام می فرماید: «رسول خدا صلی الله علیه وآله، برای بوی خوش، بیشتر از خوراک خرج می کرد.7

رنگ روشن، شادی آفرین است و در دین نیز به پوشیدن لباس های روشن و به ویژه سفید، توجه زیادی شده است و در حال نماز، بر پوشیدن لباس سفید تأکید شده و پوشیدن لباس سیاه در این حال، مکروه شمرده شده است. پیامبر بزرگ اسلام صلی الله علیه وآله می فرماید: «لباس سفید بپوشید؛ چون بهتر و پاک تر است و مردگان خود را در آنها کفن کنید».8

در اسلام، آراستگی ظاهری، امتیازی برای فرد و یکی از نشانه های ایمان شمرده شده است. هر مسلمان موءمنی از کودکی با حدیث «النظافة من الایمان»، آشناست. نقش آراستگی ظاهر، در آرامش و نشاط روحی و ایجاد شادی و انبساط فردی و اجتماعی، انکارناپذیر است.

کار، جوهر آدمی و نشانه حیات اوست و انسان تنبل، بهره اش از زندگی اندک و سلامتی اش در معرض خطر و شادابی اش برباد است. کار و تلاش، از انحرافات و لغزش ها جلوگیری می کند و زمینه بسیاری از مفاسد اخلاقی و اجتماعی را از بین می برد و بر شادی و نشاط می افزاید. در روایات اسلامی به حدی بر اهمیت کار و تلاش در راه کسب روزی حلال و تأمین هزینه های زندگی تأکید شده که انسان غرق در شگفتی و حیرت می شود. حضرت صادق علیه السلام در روایتی می فرماید: «فرد زحمت کشی که برای رفاه خانواده اش می کوشد، همانند مجاهد در راه خداست».9

سیر و سفر در شهرها و سرزمین های مختلف و گشت و گذار در طبیعت و دیدن منظره های زیبا و آشنایی با آداب و رسوم ملت ها، گذشته از فایده های فراوان مادی و معنوی، آدمی را از افسردگی می رهاند و به سلامتی جسم و روان و ایجاد شادابی کمک شایانی می کند. از این رو، دین مقدس اسلام، مردم را بسیار بدان سفارش کرده است و تعبیر «سیروا فی الارض» را در آیات متعددی از قرآن می توان یافت.10

شادمانی تنها در لذت های مادی گذرا خلاصه نمی شود؛ شادمانی واقعی در نزدیک شدن به هدف والای آفرینش و آراسته شدن به خصلت های انسانی و الهی است. ارسطو می گوید: «شادمانی عبارت است از پروراندن عالی ترین صفات و خصایص انسانی».11 بنابراین، لذت و خوشی، تنها با عوامل مادی به دست نمی آید و عوامل معنوی نیز در ایجاد شادی موءثرند. گاهی انجام کارهایی که عادتاً باید لذت بخش باشند، نه تنها لذتی به انسان نمی بخشد، بلکه عذاب وجدان و تشویش روحی نیز می آورد؛ زیرا روح و وجدان، آماده لذت بردن نیستند. غذای لذیذ، رابطه جنسی و خانه بسیار زیبا، اگر حرام و نامشروع و غیر معقول باشند، برای انسان سالم و طبیعی، تلخ و ناگوار می باشند.

پرهیز از گناه در بیشتر مواقع، پرهیز از لذت های مادی سطحی است؛ ولی در عین حال، شادی آور است؛ زیرا روح آدمی به گونه ای است که گاه از پرهیز و ریاضت معقول سرخوش می شود. ارضای تمایلات به هر صورت و در هر شرایط، شادی آور نیست و گاهی پرهیز از لذت، لذت بخش تر از نیل به لذت است.12

اگر مادری برخلاف میل فرزند دلبندش، او را از خوردن غذایی زیان بار بازداشت، آیا مانع شادمانی او شده است؟

اگر پزشکی برای راحت ساختن بیماری که غده ای در مغز دارد، با چاقوی تیز جراحی، جمجمه اش را شکافت و آن غده دردآور را بیرون آورد و او را از غم و درد جانکاه رهانید، آیا به او شادی نبخشیده است؟ آیا درست است بگوییم که این پزشک، با شکافتن استخوان این بیمار، او را آزرده ساخته و شادمانی را از او گرفته است؟

آیا منع بیمار از بعضی غذاها و کارها، محروم کردن او از سرور و شادمانی است؟ آیا منع از شراب خواری که ارزنده ترین گوهر وجود آدمی، یعنی عقل را محجوب و پوشیده می سازد و بزرگ ترین جنایت ها و زشت ترین کارها را آسان و زیبا جلوه می دهد، بازداشتن انسان از شادی و شادمانی است؟

آیا سفارش به دوری از تهمت، غیبت، دروغ، ریا، نگاه ناروا و رابطه ناسالم که زمینه ساز هزاران آسیب فردی و اجتماعی و بستر همه ناهنجاری های روانی و اجتماعی است، دور کردن انسان از شادی است؟

آیا سفارش به ارتباط با کانون عظمت و کمال، یعنی خداوند متعال و رسیدن به آرامش و اطمینان قلب، در پرتو این ارتباط که محور اصلی آموزه های دینی و مذهبی است، شادی بخش نیست؟

آیا دستور به نماز و عبادت، صله رحم، انفاق به تهی دستان، کمک به همنوعان، تقوا، پاکدامنی، عفت، وقار و اخلاص در اعمال و تکبر نورزیدن و خودپسند نبودن و هزاران دستور دیگر، زمینه ساز شادی حقیقی و راستین بشر در دنیا و آخرت نیست؟

ستودن اعمالی چون گریه از خوف خداوند و عظمت و گریستن بر خطاها و گناهان و نیز گریه و سوگواری در عزاداری اولیای الهی و انسان های برجسته و ممتاز، به هیچ وجه با نشاط ناسازگار نیست. گریه ای که از سر عشق به خداوند و یادآوری عظمت او باشد، پیوند با دریای بی کران همه نیکی ها و زیبایی ها و سرچشمه همه شادی هاست.

اما در مورد مطلب دوم، یعنی روش های اسلامی برای برگزاری مجالس جشن و سرور، خصوصاً در جشن عروسی، همان طور که در ابتدای پاسخ توضیح دادیم، برای شاد کردن مجلس عروسی، نباید از هر وسیله ای استفاده کنیم؛ زیرا موءمن و کسی که قلبش به نور تقوا روشن شده، هرگز برای شادی و لذت چند دقیقه ای، نافرمانی خدا را نمی کند. متأسفانه بسیاری از مردم برای شادی در جشن عروسی خود و فرزندانشان، مرتکب گناهانی چون استفاده از موسیقی حرام، اختلاط زن و مرد، پوشش نامناسب، مزاحمت برای دیگران، اسراف، چشم و هم چشمی، فخر فروشی به یکدیگر، پوشیدن لباس های گران قیمت و برگزاری مجالس پرهزینه، تمسخر دیگران، بی توجهی به واجباتی چون نماز و امثال آن می شوند؛ غافل از این که شادی واقعی و لذت و خوشی زندگی به دست خداست و هیچ گاه با گناه و معصیت، نمی توان به عمق شادی رسید. گاهی دیده می شود که عده ای برای این کارها، عذر و بهانه می آورند که یک شب است و یک شب هزار شب نمی شود و در عروسی باید شاد بود؛ در حالی که نتیجه این گونه برنامه ها، این است که زندگی با گناه و معصیت خدا شروع می شود و برکت از زندگی شان می رود. در روایات آمده است که در مجلس عروسی موءمن، فرشتگان نازل می شوند و رحمت خدا را با خود می آورند. حال برای این که مجالس خوبی در عروسی ها داشته باشیم که هم مملو از شادی و سرور باشد و هم گناه و معصیت نداشته باشد و هم خانواده و فامیل راضی باشند، نکات زیر را پیشنهاد می کنیم:

1. باید سعی شود اهمیت این موضوع به اعضای خانواده، خصوصاً والدین و خواهران و برادران عروس و داماد تفهیم شود و نیز این که عروس و داماد حق دارند طبق نظر خودشان مجلس عروسی را برگزار کنند؛ البته این مطلب باید با لطافت و در عین حال قاطعانه بیان شود و تا جایی که ممکن است کسی رنجیده خاطر نگردد. برای انجام این کار، ممکن است لازم باشد ماه ها زمینه سازی شود و با آنها صحبت شود.

2. برای این که بتوانیم یک فرهنگ و عادت بد را تغییر دهیم، لازم است جانشین مناسبی برای آن در نظر بگیریم. شما نیز اگر نمی خواهید با گناه و معصیت، مجلس عروسی را شاد کنید، باید به جای آن از برنامه های مجاز استفاده کنید. یکی از روش هایی که تجربه شده و بسیار هم موفق بوده، استفاده از مداحان مذهبی و هنرمندانی است که به وسیله خواندن اشعار شادی بخش و گفتن لطیفه های مناسب، مجلس را شاد می کنند. همچنین استفاده از افرادی که کارهای تردستی و دیدنی انجام می دهند و می توانند مجلس عروسی را با صفا و شاد کنند، در این مورد مؤثر است. بعضی از این افراد هنرمند، وقتی در مجلسی شرکت می کنند، بدون این که گناهی در برنامه های آنها باشد یا کسی را مسخره کنند، چنان مجلس را گرم می کنند که افراد شرکت کننده، یکسره می خندند؛ البته بهتر است با ذکر اشعاری در مدح ائمه اطهار و خصوصاً امام زمان علیه السلام، معنویتی هم در مجلس عروسی ایجاد کنیم.

3. بهتر است مجالس عروسی در مناسبت های مذهبی و جشن های مذهبی، مثل میلاد ائمه یا اعیاد مذهبی برگزار شود و به تناسب این شب ها، اشعار ویژه آن اعیاد هم خوانده شود.

4. اگر به کلی نمی توانید مجلس را اسلامی برگزار کنید، حداقل جلوی بعضی گناهان را بگیرید؛ مثلاً سعی شود مجلس مردانه از زنانه کاملاً جدا باشد و هیچ مردی به مجلس زنان راه پیدا نکند و حداقل این که عروس و داماد، تلاششان را برای جلوگیری از گناه بکنند تا اگر هم معصیتی صورت گرفت، به حساب آنها نباشد.

5. تا جایی که توان مالی دارید، پذیرایی خوبی از میهمان ها داشته باشید؛ زیرا پذیرایی، یکی از وسایل شادی بخش است و می تواند جانشین خوبی برای ابزارهای حرام شادی باشد.

پی نوشت:

1. حدیث مهر، سال نمای تحصیلی جوان، 82-1381.

2. شیخ صدوق، علل الشرایع، ج 2، ص 363.

3. ری شهری، میزان الحکمة، ج 6، ص 155.

4. همان، ج 1، ص 418.

5. همان، ج 3، ص 439.

6. همان، ج 3، ص 438.

7. همان، ج 5، ص 574.

8. شیخ عباس قمی، سفینة البحار، ج 1، ص 291.

9. میزان الحکمة، ج 4، ص 119.

10. ر.ک: نحل (16)، آیه 36؛ نمل (27)، آیه 69؛ انعام (6)، آیه 11.

11. حدیث مهر، سالنامه تحصیلی جوان 82-1381.

12. همان.

منبع: پایگاه حوزه نت



http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/4892/5016/44035/چگونه-جشن-عروسی-برگزار-کنیم